کم توجهی به مقوله ایمنی و حفاظت کار افزایش حوادث، آسیب دیدگیها و پرداختهای فراوان به افراد غرامت دیده را به دنبال دارد و هرگونه حادثه ناشی از کار ولو جزیی موجب درد و ناراحتی فرد حادثه دیده و اعضای خانواده او میشود.حوادث کار به هر صورت و درجهای که باشد برای کارگر، کارفرما و جامعه زیانهای اقتصادی بسیاری در بردارد که هزینههای درمانی، خسارت ناشی از توقف کار به دلیل حادثه و خسارات پرداختی در صورت از کارافتادگی از جمله آنها به شمار می رود.
برابر بررسیها بیش از ۹۰ درصد حوادث ناشی از کار به دلیل خطای انسانی و سهلانگاری رخ میدهد و نزدیک به ۵۰ درصد حوادث منجر به فوت متعلق به بخش ساختمان است، کارشناسان معتقدند حوادث ساختمانی بیشترین آمار تلفات نیروی کار را به خود اختصاص داده است، و بیش از ۵۰ درصد حوادث ناشی از کار در ساختمانها اتفاق میافتد. بهزعم آنها در وقوع ۸۵ درصد حوادث کار، عامل انسانی دخیل بوده و بخش اعظمی از حوادث به دلیل عدم نظارت در محیط کار و سهل انگاری رخ میدهد.
حادثه ناشی از کار
حادثه ناشي از كار رخ دادي است كه در حين انجام وظيفه و به سبب آن براي شاغلان در كارگاه اتفاق افتد. همچنين حوادثي كه هنگام كمک رساني به افراد حادثه دیده نيز رخ دهد، حادثه ناشي از كار محسوب ميگردد. كارگر كسي است كه به هر عنوان در مقابل دریافت حق السعي اعم از مزد، حقوق، سهم سود و سایر مزایا به درخواست كارفرما كار ميكند. كارفرما شخصي است حقيقي یا حقوقي كه كارگر به درخواست و به حساب او در مقابل دریافت حق السعي كار ميكند. مدیران و مسئولان و به طور عموم كليه كساني كه عهده دار اداره كارگاه هستند، نماینده كارفرما محسوب ميشود.
علل وقوع حادثه :
۱- ضعف آموزش
۲- عدم رعایت ضوابط و مقررات ایمني
۳- غرور و سهل انگاري و ماجراجویي (به خصوص در جوانان)
۴- بروز اشكال و نقص فني در ابزار، وسایل و امكانات
۵-پایين بودن و غير استاندارد بودن ابزار و وسایل و ماشين آلات
۶-فراموشي (ناشي از خستگي، صحبت با دیگران، احساسات یا جریان سيال ذهن ميباشد ).
۷-تفكر موقت داشتن (به دليل كوتاه بودن زمان انجام آیتمهاي ساختماني)
۸-ضعف مدیریتي پروژه عدم اختصاص بودجه، عدم ساختار مناسب، عدم توجه به مقوله ایمني
۹-عدم بكارگيري ابزرا و وسایل حفاظت فردي
تبعات و آثار سوء ناشي از حوادث و سوانح :
۱- تلفات جاني و ضایعات انساني
۲-خسارات مالي و اقتصادي
۳-عوارض روحي و رواني
۴-بهره برداري رقبا
۵-درگير شدن در امور حقوقي و دادگاهها
۶-مخدوش شدن مدیریت و سرپرستي
۷- بي اعتمادي اذهان و اخبار عمومي
۸-نابودي مغزها
۹-اتلاف زمان
۱۰-كاهش توان و استعداد ساخت و قدرت ریسک
طبق ماده ۱۲ قانون مسئوليت مدني كارفرما نسبت به اشتباهات و خطاهاي كاري كاركنان یا كارگران زیردست خود مسئوليت دارد. این ماده بيان مي كند از طرف كاركنان : كارفرمایاني كه مشمول قانون كار هستند، مسئول جبران خساراتي هستند كه اداري و یا كارگران آنان در حين انجام كار یا به مناسبت آن وارد شده است مگراینكه محرز شود تمام احتياط هایي كه اوضاع و احوال قضيه ایجاب مي نموده، به عمل آورده یا اینكه اگر احتياط هاي مزبور را به عمل مي آوردند،باز هم جلوگيري از زیان مقدور نمي بود كارفرما مي تواند به وارد كننده خسارت در صورتي كه مطابق قانون مسئول شناخته شود مراجعه نماید.
طبق این ماده كارفرما در مقابل هر خسارتي كه در اثر كار كاركنان یا كارگرانش وارد مي كنند، مسئول است و باید خسارت زیان دیده را بپردازد.البته پس از پرداخت مي تواند به كارمند یا كارگري كه خسارت را وارد كرده مراجعه كرده و آنچه را پرداخته از وي بگيرد .
در صورت وقوع حادثه شغلی در کارگاه وظیفه کارفرما چیست ؟
الف) به استناد ماده ۶۵ قانون تأمین اجتماعی در صورت وقوع حادثه ناشی از کار، کارفرما مکلف است اقدامات اولیه لازم را برای جلوگیری از تشدید وضع حادثه دیده به عمل آورد.
ب) به استناد تبصره ماده ۹۵ قانون کار کارفرما یا مسئولان واحدهای موضوع ماده ۸۵ قانون کار موظفند کلیه حوادث ناشی از کار را در دفتر ویژه ای که فرم آن از طریق وزارت کار و امور اجتماعی اعلام می گردد ثبت و مراتب را سریعاً به صورت کتبی به اطلاع اداره کار و امور اجتماعی محل برسانند همچنین به استناد ماده ۹ آئین نامه حفاظتی کارگاه های ساختمانی و ماده ۶۵ قانون تامین اجتماعی، کارفرما باید وقوع هر گونه حادثه ناشی از کار را ظرف مدت سه روز اداری به شعبه صندوق تامین اجتماعی محل اطلاع دهد و نسبت به تکمیل و ارائه فرم ویژه حادثه اقدام نماید.
عدم مسئوليت كارفرما :
عدالت باعث مي شود كه بعدا كارفرما بتواند خسارات را از واردكننده ضرر بگيرد، اما در مقابل اشخاص ثالثي كه ضرر به آنان وارد شده، او مسئول خواهد بود. در صورتي كه كارفرما بتواند دو مورد زیر را اثبات كند، از مسئوليت معاف خواهد شد :
۱ – اگر محرز شود كه تمام احتياط هایي كه اوضاع و احوال قضيه ایجاب مي نموده، به عمل آورده.
۲ – اگر محرز شود كه اگر احتياط هاي مزبور را به عمل مي آوردند، باز هم جلوگيري از زیان مقدور نمی بود.
قوانين تامين اجتماعي :
كارفرما مسئول پرداخت حق بيمه سهم خود و بيمه شده به سازمان مي باشد و مكلف است در موقع پرداخت مزد یا حقوق و مزایا سهم بيمه شده را كسر نموده و سهم خود را بر آن افزوده به سازمان تادیه نماید. در صورتي كه كارفرما از كسرحق بيمه سهم بيمه شده خودداري كند شخصاً مسئول پرداخت آن خواهد بود تاخير كارفرما در پرداخت حق بيمه یا عدم پرداخت آن رافع مسئوليت و تعهدات سازمان در مقابل بيمه شده نخواهد بود.
مطابق ماده ۶۰ قانون تامين اجتماعي :
حوادث ناشي از كار حوادثي است كه در حين انجام وظيفه و به سبب آن براي بيمه شده اتفاق مي افتد .مقصود از حين انجام وظيفه تمام اوقاتي است كه بيمه شده در كارگاه یا موسسات وابسته یا ساختمان ها و محوطه آن مشغول كار باشد و یا به دستور كارفرما در خارج از محوطه كارگاه عهده دار انجام ماموریتي باشد اوقات مراجعه به درمانگاه و یا بيمارستان و یا براي معالجات درماني و توانبخشي و اوقات رفت و برگشت بيمه شده از منزل به كارگاه جز اوقات انجام وظيفه محسوب مي گردد.
مشروط بر اینكه درزمان عادي رفت و برگشت به كارگاه اتفاق افتاده باشد حوادثي كه براي بيمه شده حين اقدام براي نجات سایر بيمه شدگان و مساعدت به آنان اتفاق مي افتد حادثه ناشي از كار محسوب مي شود .بند هشت ماده دو قانون تامين اجتماعي درتعریف حادثه آورده است :حادثه ازلحاظ این قانون اتفاقي است پيش بيني نشده كه تحت تاثير عامل یا عوامل خارجي در اثر عمل یا اتفاق ناگهاني رخ مي دهدو موجب صدماتي بر جسم یا روان بيمه شده مي گردد .
مسئوليت كارفرما پيش از حادثه مطابق ماده ۹۱ قانون كار كارفرمایان و مسولان كليه واحدهاي موضوع ماده ۸۵ این قانون مكلفند براساس مصوبات شوراي عالي حفاظت فني براي تأمين حفاظت و سالمت و بهداشت كارگران در محيط كار، وسایل و امكانات الزام را تهيه و در اختيار آنان قرار داده و چگونگي كاربرد وسایل فوق الذكر را به آنان بياموزند و در خصوص رعایت مقررات حفاظتي و بهداشتي نظارت نمایند. افراد مذكور نيز ملزم به استفاده و نگهداري از وسایل حفاظتي و بهداشتي فردي و اجراي دستورالعملهاي مربوط كارگاه مي باشند.
بنابراین مطابق مفاد ماده ۹۱ قانون كار مشخصا سه وظيفه براي كارفرما مقررگردیده است :
تهيه : بر اساس مصوبات شوراي عالي حفاظت فني براي تأمين حفاظت و سالمت وبهداشت كارگران در محيط كار، وسایل و امكانات الزم را تهيه و دراختيارآنان قرار دهد .
آموزش: چگونگي كاربرد وسایل فوق الذكررا به آنان بياموزند .
نظارت: در خصوص رعایت مقررات حفاظتي و بهداشتي نظارت نمایند
با این حال ماده ۹۵ قانون كار درباره مسئوليت كيفري و حقوقي كارفرمایان و قصور ایشان آورده است كه مسؤوليت اجراي مقررات و ضوابط فني و بهداشت كار برعهده كارفرما یا مسؤولين واحدهاي موضوع ذكر شده در ماده ۸۵ این قانون خواهد بود.
هرگاه بر اثر عدم رعایت مقررات مذكور از سوي كارفرما یا مسؤولين واحد، حادثه اي رخ دهد، شخص كارفرما یا مسؤول مذكور از نظر كيفري و حقوقي و نيز مجازاتهاي مندرج در این قانون مسؤول است .
اما مطابق تبصره ۲ چنانچه كارفرما یا مدیران واحدهاي موضوع ماده ۸۵ این قانون براي حفاظت فني و بهداشت كار، وسایل و امكانات الزم را در اختيار كارگر قرار داده باشند و كارگر با وجود آموزشهاي لازم و تذكرات قبلي بدون توجه به دستورالعمل و مقررات موجود از آنها استفاده ننماید كارفرما مسئوليتي نخواهد داشت .
قانونگذار در ماده ۸۷ قانون كار نيز اشاره كرده است كه اشخاصي كه قصد احداث یا توسعه كارگاه خود را دارند، ابتدا باید برنامه كار، نقشه ها ساختماني و طرح هاي مورد نظر را به لحاظ پيش بيني در امر حفاظت فني و بهداشت كار، براي اظهار نظر تایيد به وزارت كار و امور اجتماعي ارسال كنند و این وزارت خانه نيز موظف است، نظرخود را طي یک ماه اعالم كند. بهره برداري از این كارگاه ها به رعایت مقررات حفاظتي و بهداشتي منوط خواهد بود.
مسئوليت كارفرما پس از حادثه :
اما مسئوليت كارفرما تنها محدود مسئوليت تهيه، آموزش و نظارت پيش از حادثه نمي شود و پس از حادثه نيز به استناد ماده ۶۵ قانون تأمين اجتماعي در صورت وقوع حادثه ناشي از كار، كارفرما مكلف است اقدامات اوليه الزم را براي جلوگيري از تشدید وضع حادثه دیده به عمل آورد .به استناد تبصره ماده ۹۵ قانون كار كارفرما یا مسئولان واحدهاي موضوع ماده ۸۵ قانون كار موظفند كليه حوادث ناشي از كار را در دفتر ویژه اي كه فرم آن از طریق وزارت كار و امور اجتماعي اعالم مي گردد.
ثبت و مراتب را سریعاً به صورت كتبي به اطالع اداره كار و امور اجتماعي محل برسانند همچنين به استناد ماده ۹ آئين نامه حفاظتي كارگاه هاي ساختماني و ماده ۶۵ قانون تامين اجتماعي، كارفرما باید وقوع هر گونه حادثه ناشي از كار را ظرف مدت سه روز اداري به شعبه صندوق تامين اجتماعي محل اطلاع دهد و نسبت به تكميل و ارائه فرم ویژه حادثه اقدام نماید.
